Stel je een stukje land voor, verloren tussen Frankrijk en Spanje, dat zich als een kameleon van nationaliteit gedraagt naargelang de seizoenen. Elke 1 augustus neemt dit mysterieuze eiland afscheid van Spanje om zes maanden lang de Franse schoot terug te vinden. Deze zeldzame heen en weer-beweging fascineert, aangezien de geschiedenis van dit eiland op de rivier Bidassoa lijkt op een avontuurlijke film, die historische verdragen, prinselijke huwelijken en officiële ceremonies mengt… alles onder het nieuwsgierige oog van de grensbewoners.
Stel je een eiland voor dat, twee keer per jaar, zijn nationale identiteit verwisselt zoals men van shirt wisselt! Genesteld in het hart van het Baskenland aan de natuurlijke grens van de rivier Bidassoa, is het eiland der Faisans dit vreemde stukje land dat elke 1 augustus weer in het nieuws komt vanwege zijn buitengewone vermogen om van Spaanse naar Franse status over te stappen, om daarna zes maanden later de omgekeerde weg te nemen. Zeldzame overblijfsel van een millennia-oude geschiedenis tussen twee naburige mogendheden, dit eiland intrigeert, fascineert en inspireert talloze anekdotes, officiële ceremonies en administratieve legendes. Duik in de bizarre wereld van een condominium in Frans-Spaanse stijl.
Een piepklein eiland vol geschiedenis
De rivier Bidassoa, een kronkelige grens tussen Frankrijk en Spanje, herbergt in zijn hart een geopolitieke zeldzaamheid: het eiland der Faisans. Deze strook land van slechts 130 meter lang en 15 meter breed zou bijna onopgemerkt zijn gebleven, ware het niet dat het een groot geheim herbergt. Sinds het Verdrag van de Pyreneeën, dat in 1659 werd ondertekend, symboliseert het het einde van een oud conflict tussen de Habsburgers en de Bourbons, terwijl het ook de huidige grenzen vastlegt. Het eiland neemt zo een unieke plaats in de geschiedenis van Europa in: dat van een vreedzame oplossing via een huwelijk dat zowel koninklijk als strategisch was, dat van Lodewijk XIV en de Infanta Maria-Theresia van Oostenrijk, en van een buitengewone afwisseling van nationale soevereiniteit.
Wat is een condominium precies?
Je leest het goed, het eiland der Faisans behoort niet permanent tot een land. Sinds het Verdrag van Bayonne, ondertekend op 2 december 1856, heeft het officieel de status van condominium. Dit betekent dat twee staten, hier Frankrijk en Spanje, het beheer ervan gelijk delen, maar om de beurt. Van 1 augustus tot 31 januari draagt het zijn republikeinse driekleurige kleding, om vervolgens van 1 februari tot 31 juli weer Spaans te worden. Dit unieke systeem ter wereld is zeer zeldzaam ergens anders aangenomen, waardoor dit microterritorium een waar diplomatiek UFO is!
Een gebied verboden voor nieuwsgierigen
Ondanks zijn bekendheid laat het eiland der Faisans zich niet gemakkelijk benaderen. Toegang is strikt verboden voor particulieren. Er is geen haven of strand om aan te leggen, en alleen de gemeentelijke ambtenaren van Hendaye en Irun, die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud, mogen hun voeten op zijn groene oevers zetten. Toch vindt er elke zes maanden een zeer symbolische ceremonie plaats, wanneer de soevereiniteit van het ene land naar het andere verschuift. Militairen, officials en vertegenwoordigers van beide oevers komen dan samen rond een gedenkplaat ter nagedachtenis aan het Verdrag van de Pyreneeën, waarbij ze de belofte van goede verstandhouding vernieuwen die dit vreemde eiland al meer dan 350 jaar drijft.
Vice-voorzitster en vice-koning op een spookeiland
Als het eiland niets meer is dan een toevluchtsoord voor vogels, ondanks zijn veelzeggende naam, krijgt het elke zes maanden een nieuwe dignitaris! Op de dag van de overdracht ontvangt een Franse vertegenwoordiger – recentelijk Pauline Potier, gedelegeerde voor de zee en de kust van de Landes en de Pyrénées-Atlantiques – de eretitel van vice-voorzitster voor zes maanden. De tijd van veren en strepen is voorbij, maar de traditie vereist dat op elke 1 februari de functie overgaat op de commandant van de Spaanse marine van San Sebastián, die vice-koning blijft tot het einde van juli. Deze functies zijn puur symbolisch, maar ze doen de kleine vlam van de geschiedenis en de Frans-Spaanse vriendschap weer oplaaien bij elke verandering van soevereiniteit.
Een klein mysterieus hoekje op de kaart
Op een kaart staat het eiland nooit echt op zijn plaats. Google Maps geeft het zowel een voet in Frankrijk als een voet in Spanje, als een danser die aarzelt tussen twee partners. Voor de meest nieuwsgierigen is het mogelijk om het eiland te zien vanaf de oever van de Joncaux, aan de Baaiweg, Franse zijde. Bij elk bezoek kan men dromen over de sfeer tijdens de 24 diplomatieke vergaderingen die hier plaatsvonden om de toekomst van Europa vorm te geven. Maar om andere verrassingen aan de grens te ervaren, waarom zou je je niet laten verleiden tot een sterrenbezoek in Valencia in het beroemde restaurant La Salita (meer info hier), of ga op ontdekkingsreis in Madrid, een bruisende stad die zich voortdurend opnieuw uitgevonden tussen traditie en moderniteit (hier te ontdekken).
Het eiland der Faisans, theater van een Frans-Spaanse alliantie
Ondanks zijn grootte en schijnbare rust – er wonen slechts enkele bevers en watervogels echt – draagt het eiland nog steeds het gewicht van een sterke en zeldzame geschiedenis. De overdrachtsceremonies, sporadisch en doordrenkt van solemniteit, bevestigen de zachtheid van het delen en het wederzijds respect tussen de twee landen. Ook al is het ondenkbaar om daar te verblijven, de liefhebbers zullen hun geluk vinden in de geheime boutique hotels in Madrid (meer zien), of terwijl ze feiten volgen van de Siciliaanse historische sporen (meer informatie) tijdens hun komende avonturen.
Een uniek fenomeen om… van ver te zien!
Elke 1 augustus biedt de terugkeer van het eiland onder Franse vlag een verrassende intermezzo, waarin herinnerd wordt dat diplomatie en samenleven ook kunnen leiden tot gedeelde gebieden. Als je je reis naar de dynamische Spaanse hoofdstad voortzet (hier te lezen), houd dan oog voor dit bizarre microkosmos, getuige van een avontuurlijke verleden en de kunst van het samenleven… zelfs voor een onbewoond eiland!
