Bijna net uit een bivak, Gaspard Koenig – romanschrijver van Humus en ongewild meester van de ecoangst – heeft zich gewaagd aan Saint-Tropez, deze mirage van een glad strand, chique bars en bling-bling, zonder het vliegtuig te nemen, trouw aan zijn lombricistische religie. Al snel is de “mythe” afgebrokkeld: de wals van euros, dollars en roebels heeft het dorp zeker gevormd, sterker dan om het even welke explosie, terwijl de lokale fauna van begin de zomer zijn intrek nam. Tussen fascinatie en verbijstering heeft de “filosoof van de worm” zijn mythe zien oplossen… en zijn voortijdig vertrek werd als een vanzelfsprekendheid opgelegd.
Gaspard Koenig, romanschrijver en essayist met een kalme ironie, heeft een uitdaging aangegaan die hij als absuurd beschouwde: enkele dagen doorbrengen in Saint-Tropez in het hoogseizoen, zonder vliegtuig, met zijn “lombricistische” geloof als schoudertas en zijn ecoangst op radarstand. Hij vond er een mythe die zich oplost zodra je er dichtbij komt, een glinsterend decor waar geld de gevoelige kaart van de plek heeft hervormd, en een onontkoombare verleiding: vertrekken voor het einde van het verblijf, om wat adem, tijd en humor te redden.
In de ogen van degene die door sommigen de “filosoof van de worm in het koninkrijk van de bling-bling” wordt genoemd, beloofde Saint-Tropez het exacte tegendeel van zijn fantasie: elektrische menigte, XXL-boten, eindeloze avonden en het debet van creditkaarten op de maat van een resident DJ. Uit liefde voor het paradoxe, wilde hij het zien. En uit trouw aan zijn principes, zwoer hij er zonder vliegtuig naartoe te gaan, overtuigd dat er nog een andere manier bestaat om de Middellandse Zee te bereiken dan kerosine.
Van Humus naar plastic palmbomen: de tropische uitdaging
Auteur van Humus, een roman in balzaciaanse stijl die een generatie uitdaagde die geobsedeerd is door de klimaatnood, wordt Gaspard Koenig gebombardeerd tot Ceremoniemeester van de ecoangst. Hem wordt gevraagd om het onder ogen te zien wat hij denkt te haten: het ansichtkaartstrand, de zeer chique bars, de glimmende etalages. Hij glimlacht, knikt goedkeurend en belooft stand te houden na “tien dagen bivak” die hem zouden moeten versterken. Begin van de zomer, wanneer “de lokale fauna” arriveert, zet hij koers naar het schiereiland en zijn havenmythe.
Komen zonder vliegtuig en kijken zonder filter
Hij kiest de meest sobere route mogelijk: trein naar Var, omlangs de wijngaarden, een paar kilometer met de fiets, en aankomst in de vroege ochtend, wanneer de straatjes nog naar frisse steen ruiken. Aan de Côte ontbreken de referentiepunten niet: voor de nieuwsgierigen is er hier een nuttige overzicht van de codes en gebruiken van de regio ken de Côte d’Azur. Wat betreft budget en afwegingen tussen zon en oplopende rekening is deze gids waardevol: zomer, toerisme, zon en uitgaven. Hij reist licht, dat wel, maar met zware verwachtingen en angsten.
Het versterkte dorp onder invloed van valuta
De eerste verrassing raakt hem aan de voet van de vestingmuren: dit dorp dat heeft stand gehouden tegen de kanonvuur van de geschiedenis, heeft niet kunnen weerstaan aan de instromen van valuta. Het zijn geen bommen, maar euros, dollars en roebels die geduldig het sociale landschap hebben gepolijst, de drempels hebben verplaatst en de prioriteiten hebben hertekend. De haven schittert, de citadel kijkt toe, de terrassen hebben prijzen die glimlachen in mentale berekeningen omzetten. De mythe verschijnt: het schittert, het verleidt, het ontsnapt.
De eerste uren zijn een onderzoek. Hij flaneert door de straatjes van een legendarische stad waar de jet-set zich laat zien, vergelijkt de herinnering aan een klein vissershaventje met de huidige scenografie, volgt het spoor van de goedkoopste zwarte koffie op twintig passen van de kade. Het decor amuseert hem, de menigte overrompelt hem. Alles herinnert hem aan een denkoefening: wanneer verliest een plek zijn bewoning om een spektakel te worden, en wat blijft er over voor degenen die niet betalen voor de toegang?
Het koninkrijk van bling-bling en de beproeving van de blik
In de avond doen de jachten hun lichtjes aan. Op de kade scandeert een choreografie van voorwerpen en gebaren de nacht: klikkende schoenen, rinkelende ijsjes, knipperende lenzen. Hij observeert, maakt aantekeningen, glimlacht: “Het koninkrijk van bling-bling werkt precies tegenovergesteld aan compost: het schittert onmiddellijk, en voedt niets.” Voor degenen die glinsterende adressen verzamelen, kan men door luxe bestemmingen in Europa gaan waar de kunst van het uiterlijk ook als paspoort geldt. Hier kiest hij de afstand, een stap opzij, een bank in de schaduw.
De ecoangst in reële omstandigheden
Hij telt zonder te tellen: de ecologische voetafdruk van een emmer champagne, de openlucht airco, de ritten met de tender tussen shuttle en schip. Zijn ecoangst is geen drama, het is een meetinstrument. Het geeft hem aan wanneer de komedie van illusies onverteerbaar wordt. Hij zoekt naar humus in de steen en naar stilte achter de muziek. Bij gebrek daaraan, vindt hij verbluffende gesprekken met serveerders die de stad beheren zoals men een scène beheert: met kunst, zenuwen en glimlachen.
De mythe die vervliegt zodra je deze aanraakt
Op de tweede dag probeert hij de markt, gaat hij ’s ochtends naar het strand, klimt hij naar de citadel om te zien hoe de zee ademhaalt. Het popicoon van Saint-Tropez – schildersdoek, sjaal in de wind, eeuwige middag op de toren – blijkt een beter gecadrediteerde afbeelding dan geleefd. De mythe is als een parfum op een zakdoek: het grijpt je, en vervaagt dan. Hoe dichterbij je komt, hoe meer het wegvliegt. Hij zegt tegen zichzelf dat hij had moeten beginnen met een gids met hoogtepunten – je leert er kijken voor je oordeelt – maar de tijd vliegt, en de opwinding neemt toe.
Ontmoetingen, paradoxen en kleine onthullingen
Hij dineert met een zeeman die vier keer per week van Antibes naar Saint-Tropez vaart: “De zee is van iedereen, maar de kade niet,” grapt de man. Hij praat met een galeriehouder die zeeblues verkoopt aan klanten die geen tijd hebben om omhoog te kijken. Hij luistert naar een stel dat gekomen is om de plek op een lijst te “af te vinken”. Hij praat tegen zichzelf: “Je wilde het theater zien, kijk je wordt bediend. Blijft over te beslissen of je van het stuk houdt.”
Waarom eerder vertrekken?
De beslissing is niets impulsiefs. Het rijpt als een vanzelfsprekendheid: blijven zou betekenen blijven zoeken naar wat hier niet wil worden gegeven. Vertrekken is de nieuwsgierigheid voor later bewaren, enthousiasme behouden, de vermoeidheid weigeren. “Mijn mythe is niet dood, hij beweegt te snel voor mij,” schrijft hij voordat hij een plek reserveert in de eerste bus van de dageraad. Bij het ontwaken, gaapt de haven, de toren kleurt rozen, een schip-tent komt discreet binnen. Hij loopt over het nog lege plein en gaat.
De kunst van de elegante ontwijking
Vroeg het Saint-Tropez verlaten, is ook het testen van een andere broederschap: die van de reizigers die niet bereid zijn een plek tot de bodem te consumeren. Een filosoof weet soms te buigen: er zijn ervaringen die beter onvoltooid blijven. Dit vertrek veroordeelt de stad niet; het vertelt een relatie tot de mythe die de voorkeur geeft aan argwaan boven overvloed, afstand boven verzadiging, een glimlach over een grimlach.
Een haven van een aanhechting blijft mogelijk
Als men op een andere manier zou komen, buiten het seizoen, te voet vanaf het strand van de Salins, met de tijd om de gebruiken te leren, misschien zou de stad haar plooien onthullen. Elke plek heeft verschillende snelheden. De fout hier was misschien te rennen achter het beeld terwijl het nodig was dat het beeld jou bereikt. De schaduwparken, de discrete musea, de tweede-rangs cafés – al deze schuilplaatsen bestaan nog, als echo kamers waar de mythe eindelijk neerkomt.
Nuttige referenties voor degenen die blijven
Om een rustiger en beter geïnformeerd verblijf voor te bereiden, completeren deze bronnen het overzicht: een overzicht van de kennis van de Côte d’Azur, een geheugensteuntje over de vergelijking zomer-zon-uitgaven, ideeën over luxe bestemmingen in Europa om de sferen te vergelijken, de wandeling door de straatjes van een jet-set stad, en natuurlijk de gids van de hoogtepunten van Saint-Tropez om het essentiële niet te missen.
Wat de ervaring over ons zegt
Het tropézien verhaal van Gaspard Koenig verwijt of predikt niet: het plaatst een hedendaagse spanning in scène. We dromen van iconische plekken, maar benaderen deze verzadigd met beelden; we koesteren de planeet, maar houden van feesten; we willen authenticiteit, maar vrezen verveling. Tussen compost en confetti heeft hij gekozen voor humor als kompas en ontwijking als elegantie. Zijn voortijdig vertrek is geen nederlaag: het is een pirouette om de nieuwsgierigheid intact te houden.
